Kredi Analizi Metodolojisi

Analize başlamadan

• Doğru tabloyu seçin: Halka açık ve büyük şirketlerde bağımsız denetimden geçmiş konsolide TFRS tabloları; KOBİ’lerde VUK’a göre hazırlanmış bilanço, gelir tablosu ve mizan.
• En az iki, tercihen üç dönem kullanın: Tek dönem bir fotoğraftır; kredi kararı eğilime dayanır.
• Karşılaştırılabilirliği sağlayın: TMS 29 uygulayan tablolarda önceki dönemler raporlama tarihinin satın alma gücüyle yeniden ifade edilir; farklı raporlardan alınan rakamları karıştırmayın.
• Dipnotları okuyun: Borçların vade ve döviz dağılımı, teminat-rehin-ipotek (TRİ) tablosu, ilişkili taraf işlemleri ve dava karşılıkları ön yüzde görünmez.

Adım adım analiz akışı

1. Şirketi ve sektörü tanıyın: İş modeli, gelir kaynakları, müşteri ve tedarikçi yoğunlaşması, sektörün döngüselliği.
2. Bilanço yapısına bakın: Varlıkların niteliği, özkaynak oranı, borçların vade ve döviz yapısı.
3. Kârlılığı ayrıştırın: Brüt kâr → esas faaliyet kârı → FAVÖK → net kâr; faaliyet dışı kalemleri ayırın.
4. Nakit akışını test edin: Kâr nakde dönüşüyor mu? Yatırım ve temettü nasıl finanse ediliyor?
5. İşletme sermayesini inceleyin: Alacak, stok ve ticari borç süreleri; nakit döngüsündeki değişim.
6. Borç servis kapasitesini ölçün: Net borç/FAVÖK, faiz karşılama, anapara geri ödeme takvimi.
7. Sonuca bağlayın: Güçlü yönler, riskler, uygun ürün ve vade yapısı, teminat ihtiyacı.

Temel rasyolar ve yorumları

Rasyo	Formül	Ne anlatır?
Cari oran	Dönen varlıklar / KV yükümlülükler	Kısa vadeli ödeme gücü. Perakendede 1’in altı olağandır.
Asit-test oranı	(Dönen varlıklar − stoklar) / KV yükümlülükler	Stok satılmadan kısa vadeli borçların karşılanabilirliği.
Özkaynak / aktif	Özkaynaklar / toplam aktif	Kayıp emme kapasitesi; ortakların işe katkısı.
FAVÖK marjı	(Esas faaliyet kârı + amortisman) / net satışlar	Faaliyetlerin nakit yaratma gücü; sektöre göre çok değişir.
Net finansal borç / FAVÖK	(Finansal borçlar − nakit) / FAVÖK	Borcun kaç yıllık faaliyet kârıyla ödenebileceği; en çok kullanılan kaldıraç ölçüsü.
FAVÖK / finansman gideri	FAVÖK / finansman giderleri	Faiz yükünün faaliyet kârıyla kaç kez karşılandığı.
Özkaynak kârlılığı	Net kâr / özkaynaklar	Ortaklara sağlanan getiri; TMS 29 döneminde reel getiri.
CFO / FAVÖK	İşletme faaliyetlerinden nakit / FAVÖK	Kârın nakde dönüşüm kalitesi.

Rasyoları tek başına değil; önceki dönemler, sektör ortalamaları ve şirketin iş modeliyle birlikte yorumlayın. Aynı cari oran bir sanayi şirketi için zayıf, bir market zinciri için güçlü olabilir.

Nakit akışı analizi

Kredi, kârla değil nakitle geri ödenir. Nakit akış tablosunda dolaylı yöntem, net kârdan başlayıp nakit çıkışı gerektirmeyen giderleri (amortisman, karşılıklar) ekler ve işletme sermayesindeki değişimi düşer.

Kavram	Hesap	Kullanım
Fonlardan sağlanan nakit (FFO)	Net kâr + amortisman + nakit dışı giderler	İşletme sermayesi öncesi nakit üretimi
İşletme faaliyetlerinden nakit (CFO)	FFO − işletme sermayesi artışı	Borç servisi için temel kaynak
Serbest nakit akışı (FCF)	CFO − yatırım harcamaları (− kira ödemeleri)	Borç ödeme ve temettü için kalan nakit

İşletme sermayesi ve nakit döngüsü

Süre	Formül
Alacak tahsil süresi	Ticari alacaklar / net satışlar × 365
Stok devir süresi	Stoklar / satışların maliyeti × 365
Ticari borç ödeme süresi	Ticari borçlar / satışların maliyeti × 365
Nakit döngüsü	Alacak süresi + stok süresi − borç ödeme süresi

Nakit döngüsü uzadıkça şirketin kendi kaynağıyla veya banka kredisiyle finanse etmesi gereken işletme sermayesi büyür. Negatif nakit döngüsünde (ör. gıda perakendesi) tedarikçiler şirketi finanse eder; bu avantajlıdır ama tedarikçi vadelerine duyarlıdır. Yıl sonu bakiyeleri mevsimsellik taşıyabileceğinden mümkünse ortalama bakiyelerle de kontrol edin.

Borç servis kapasitesi

• Net finansal borç / FAVÖK: Genel olarak 2x altı rahat, 2–3,5x makul, 3,5x üzeri yüksek kabul edilir; sermaye yoğun sektörlerde eşikler daha yüksektir.
• FAVÖK / finansman gideri: 4x üzeri güçlü, 2x altı zayıf faiz karşılama kapasitesini gösterir.
• Borç servis karşılama oranı (DSCR): (FAVÖK − ödenen vergi − bakım yatırımları) / (anapara + faiz ödemeleri). 1,2x altı, geri ödemenin yeniden finansmana bağlı olduğunu gösterir.
• Kiralama yükümlülükleri: TFRS 16 sonrası kiralar finansal borca dahildir. Karşılaştırmada borç ile FAVÖK’ün aynı bazda (kira dahil ya da hariç) olmasına dikkat edin.
• Vade ve döviz uyumu: Kısa vadeli borçla uzun vadeli yatırım ve döviz geliri olmadan döviz borcu, oranlar iyi görünse bile risk yaratır.

Enflasyon muhasebesi (TMS 29)

TMS 29 uygulayan şirketlerde parasal olmayan kalemler (stok, maddi duran varlık, özkaynak) endekslenir; parasal kalemlerin (nakit, alacak, borç) satın alma gücündeki değişim ise gelir tablosunda net parasal pozisyon kazancı/kaybı olarak görünür.

• Net parasal kazanç nakit yaratmaz. Vergi öncesi kârdaki payı yüksekse kârlılığı faaliyet kârı ve FAVÖK üzerinden değerlendirin.
• Önceki dönemler raporlama tarihinin satın alma gücüyle yeniden ifade edildiği için büyüme oranları reeldir.
• Borçlu ve net parasal yükümlülük pozisyonundaki şirketler enflasyondan muhasebesel kazanç sağlar; enflasyon düştükçe bu kazanç azalır.
• VUK’ta da enflasyon düzeltmesi uygulanmaktadır; VUK ve TFRS tablolarındaki düzeltmeler farklı sonuç verebilir.

VUK ve TFRS farkları

Konu	VUK	TFRS	Analizde etkisi
Kiralamalar	Kira gideri	Kullanım hakkı varlığı + kira yükümlülüğü (TFRS 16)	TFRS’de borç ve FAVÖK birlikte yükselir.
Kıdem tazminatı	Ödendiğinde gider	Aktüeryal karşılık	TFRS’de yükümlülük ve özkaynak farkı oluşur.
Ertelenmiş vergi	Yok	Var	TFRS kârı ve özkaynağı VUK’tan farklılaşır.
Değerleme	Maliyet ve vergi kuralları	Gerçeğe uygun değer, değer düşüklüğü testleri	Varlık değerleri ve karşılıklar farklılaşır.
Kapsam	Tekil şirket	Konsolide grup	Grup içi borç ve alacaklar TFRS’de elenir.

KOBİ analizinde VUK tabloları esastır; büyük şirketlerde TFRS tablolarıyla VUK beyannameleri arasındaki farkların mutabakatı, gizli yükümlülükleri ve kâr kalitesini ortaya çıkarır.

Skor kartı mantığı

Kurumsal analiz aracımızdaki skor kartı, son dönem göstergelerini sekiz ölçüt üzerinden 100 puana dönüştürür. Eğitim amaçlı, sektörden bağımsız basit bir modeldir ve bir derecelendirme notu değildir.

Ölçüt	Ağırlık	Tam puan için
Net finansal borç / FAVÖK	20	1x ve altı veya net nakit
FAVÖK / finansman gideri	15	6x ve üzeri
Özkaynak / aktif	15	%50 ve üzeri
Cari oran	10	1,5 ve üzeri
FAVÖK marjı	10	%15 ve üzeri
Özkaynak kârlılığı	10	%15 ve üzeri
CFO / FAVÖK	10	%80 ve üzeri
Satış büyümesi (reel)	10	%10 ve üzeri

Toplam puan: 85+ çok güçlü, 72–84 güçlü, 58–71 yeterli, 44–57 orta, 30–43 zayıf, 30 altı yüksek risk. Aracı Kredi Analizi sayfasında kullanabilirsiniz.

Kırmızı bayraklar

• Alacaklar ve stoklar satışlardan belirgin hızlı büyüyor.
• Kâr var ama işletme faaliyetlerinden nakit akışı üst üste negatif.
• Uzun vadeli yatırımlar kısa vadeli borçla finanse ediliyor.
• İlişkili taraflardan alacaklar veya ortaklara verilen avanslar büyüyor.
• Denetçi değişikliği, şartlı görüş veya süreklilik vurgusu var.
• Teminat-rehin-ipotek (TRİ) tutarı özkaynağa göre yüksek.
• Döviz geliri olmadan açık döviz pozisyonu taşınıyor.
• Net kârın büyük kısmı faaliyet dışı kalemlerden (parasal kazanç, değerleme, varlık satışı) geliyor.